Από την Συναισθηματική στην Κοινωνική Νοημοσύνη

στις

Υπάρχει ένα φωτεινό ερωτηματικό πάνω από το κεφάλι μας κάθε φορά που αναλογιζόμαστε εκείνο το συμμαθητή που περνούσε με το ζόρι τις τάξεις και τώρα είναι διευθυντής πολυεθνικής στο Χονγκ-Κονγκ. Ή τον άλλο που χωρίς να έχει κανένα διοικητικό προσόν ψηφιζόταν κάθε χρόνο πρόεδρος του δεκαπενταμελούς. Ακόμα και τη συνάδελφο που ενώ βγάζει λιγότερη δουλειά απ’ όλους παίρνει τελικά την προαγωγή. Υπάρχουν πολλά success stories που δεν εξηγούνται με τους όρους της κοινής νοημοσύνης ούτε καν με όσα έχουμε μάθει για τη συναισθηματική. Τώρα ο Ντάνιελ Γκόλμαν, καθηγητής ψυχολογίας στο Χάρβαρντ και εμπνευστής της συναισθηματικής νοημοσύνης, ρίχνει μια καινούργια έννοια στο τραπέζι της σκέψης: την κοινωνική νοημοσύνη.

«Ο καλύτερος μηχανικός σε ένα εργοστάσιο», γράφει, «μπορεί να αποτύχει ως προϊστάμενος αν στερείται κοινωνικής νοημοσύνης». Το βιβλίο του «Κοινωνική νοημοσύνη, η νέα επιστήμη των ανθρώπινων σχέσεων» (εκδόσεις Πεδίο) βασίζεται στην ανακάλυψή του ότι ο εγκέφαλός μας είναι σχεδιασμένος κοινωνικά και δημιουργεί αυτόματα ένωση με έναν άλλο εγκέφαλο κάθε φορά που ερχόμαστε σε επαφή με ένα άλλο άτομο. «Πολύ περισσότερο απ’ όσο συνειδητοποιούμε, οι καθημερινές επαφές και συναντήσεις μας με τους γονείς, τους συζύγους, τους φίλους, τα αφεντικά μας ακόμα και με ανθρώπους εντελώς άγνωστους σ’ εμάς διαμορφώνουν τον εγκέφαλό μας και επηρεάζουν βαθιά τα κύτταρα του σώματός μας». Κατανοώντας αυτή την αλληλεπίδραση μπορούμε να την αξιοποιούμε για να είμαστε πιο ευτυχισμένοι αλλά και για να δημιουργούμε πιο ουσιαστικές σχέσεις.

Η αρχή του συντονισμού.

Η σύνδεση των συναισθημάτων υπάρχει μόνο μεταξύ των ανθρώπων. Αυτό το καταλαβαίνουμε κάθε φορά που μια επαφή μας κάνει να αισθανόμαστε ευχάριστα, μας ηρεμεί. Η επικοινωνία όμως έχει μεγαλύτερη σημασία από αυτές τις φευγαλέες στιγμές ευχαρίστησης. Όταν δύο άνθρωποι επικοινωνούν, είναι πιο δημιουργικοί και λαμβάνουν ορθότερες αποφάσεις, είτε πρόκειται για ένα ζευγάρι που προγραμματίζει τις διακοπές του είτε για στελέχη που καταρτίζουν τη στρατηγική μιας επιχείρησης. Πώς θα επικοινωνήσουμε πιο ολοκληρωμένα; «Η προσοχή στο συνομιλητή μας δεν αρκεί. Απαραίτητη είναι η καλή διάθεση, η οποία επικοινωνείται με τον τόνο της φωνής και την έκφραση του προσώπου. Στην οικοδόμηση μιας θετικής αίσθησης τα μη λεκτικά μηνύματα που στέλνουμε έχουν μεγαλύτερη σημασία από αυτά που λέμε».

Σε αυτό το σημείο ο Γκόλμαν εισάγει μια νέα αξία στην επικοινωνία, το συγχρονισμό, και δίνει το παράδειγμα της σερβιτόρας ενός εστιατορίου όπου όλοι οι πελάτες ζητούν να εξυπηρετηθούν από αυτήν παρ’ όλο που υπάρχει και άλλο προσωπικό. Η σερβιτόρα ξέρει πώς να φερθεί σε κάθε πελάτη ξεχωριστά: είναι σιωπηλή και διακριτική με το θλιμμένο τύπο που πίνει μόνος του σε μια γωνία. Είναι ομιλητική με μια θορυβώδη παρέα που κάνει όλο αστεία. Κάνει γκριμάτσες και φωνούλες στα υπερκινητικά παιδιά μιας νεαρής μαμάς. Και φυσικά κερδίζει όλα τα φιλοδωρήματα. «Αυτή η γυναίκα, η οποία συναισθάνεται το μήκος των κυμάτων των άλλων, αποτελεί απόδειξη της αρχής ότι όταν συγχρονίζεσαι με τον άλλο αποκομίζεις προσωπικό όφελος. Όσο περισσότερο συντονίζουν δύο άνθρωποι τις κινήσεις και τους τρόπους συμπεριφοράς τους τόσο πιο θετικά θα αισθάνονται γι’ αυτή την επαφή τους αλλά και για το πρόσωπο που έχουν απέναντί τους». Όταν οι επιστήμονες παρατήρησαν τη μη λεκτική ροή που συμβαίνει στη διάρκεια μιας συζήτησης ανάμεσα σε δύο καλούς φίλους είδαν ότι τα βλέμματά τους, οι αναπνοές τους, ακόμα και οι κινήσεις τους συντονίζονταν. Μια μελέτη που έγινε σε τάξη σχολείου έδειξε ότι όσο πιο έντονη είναι η εναρμόνιση των κινήσεων δασκάλου και μαθητών τόσο πιο φιλικά αισθάνονται οι δεύτεροι και τόσο περισσότερο συμμετέχουν στο μάθημα. Ο συγχρονισμός μπορεί να οδηγήσει σε βαθιά ικανοποίηση και όσο μεγαλύτερη είναι η ομάδα τόσο το καλύτερο. Φανταστείτε στο ρυθμό της μουσικής. Πόσο ωραία νιώθουν; Σύμφωνα με τον Γκόλμαν, «όσο πιο μεγάλος είναι ο συγχρονισμός τόσο πιο πολύ μοιάζουν τα συναισθήματα των ανθρώπων. Δημιουργεί μια συναισθηματική αρμονία όπως αυτή που υπάρχει ανάμεσα στο βρέφος και τη μαμά».

Το γέλιο είναι η πιο σύντομη οδός.

Καθώς οι άνθρωποι συναναστρέφονται μεταξύ τους, οι εγκέφαλοι στέλνουν και λαμβάνουν ένα χείμαρρο σημάτων που τους επιτρέπουν να πετύχουν μια σιωπηλή αρμονία. Αυτή η ένωση επιτρέπει στα συναισθήματα, στις σκέψεις και στις πράξεις να συγχρονίζονται. Ο Γκόλμαν εξηγεί πως ο εγκέφαλος έχει καθρεπτικούς νευρώνες οι οποίοι αντανακλούν μια πράξη που είδαμε σε κάποιον άλλο ωθώντας μας να τη μιμηθούμε. Έτσι, για παράδειγμα, εξηγείται ότι ένα μωρό λίγων εβδομάδων χαμογελάει αντανακλαστικά όταν του χαμογελάμε. «Ο ανθρώπινος εγκέφαλος φιλοξενεί πολλαπλά συστήματα καθρεπτικών νευρώνων, όχι μόνο για τη μίμηση των πράξεων αλλά και για την ανάγνωση των προθέσεων και των συναισθημάτων. Όταν λέμε ότι “αισθανόμαστε” τον άλλο σημαίνει πως αισθανόμαστε τις κινήσεις του, τις αισθήσεις του, τα συναισθήματά του». Αυτή είναι η ουσία της κοινωνικής νοημοσύνης. «Οι κοινωνικές δεξιότητες εξαρτώνται από τους καθρεπτικούς νευρώνες», εξηγεί ο Γκόλμαν. «Οι νευρώνες για τη μίμηση (καθρεπτικοί) λειτουργούν κάθε φορά που συναισθανόμαστε την ψυχική κατάσταση κάποιου άλλου και συντονιζόμαστε με τα συναισθήματά του. Οι νευρώνες αυτοί ανιχνεύουν ακόμα και την πρόθεση για μια κίνηση. Το να διαισθανόμαστε τι προτίθεται να κάνει ο άλλος αποτελεί μια ανεκτίμητη πληροφορία που μας επιτρέπει να βρισκόμαστε ένα βήμα μπροστά από εκείνο που πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια». Πάνω σε αυτή την αλληλεπίδραση στηρίζεται ο άσος στο μανίκι κάθε κοινωνικά ευφυούς ατόμου: το χαμόγελο. Έχει μετρηθεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος προτιμά τα χαμογελαστά πρόσωπα και τα αναγνωρίζει πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι τα πρόσωπα με αρνητικές εκφράσεις. Ακόμα και μεταξύ αγνώστων, μια στιγμή διασκέδασης –ας πούμε μια παράσταση stand up comedy– δημιουργεί μια αόρατη σύνδεση. «Το γέλιο είναι η πιο σύντομη οδός μεταξύ δύο εγκεφάλων, μια μεταδοτική έκφραση την οποία τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει και η οποία δημιουργεί έναν άμεσο κοινωνικό δεσμό. Πάρτε για παράδειγμα δύο έφηβες που χασκογελούν. Όσο πιο πολύ ξεκαρδίζονται στα γέλια τόσο πιο φίλες γίνονται, τόσο περισσότερο συγχρονίζονται, εναρμονίζονται, δένονται. Αυτό που ένας γονέας μπορεί να θεωρήσει παράλογη φασαρία, για τις έφηβες είναι μια στιγμή που τις συνδέει περισσότερο από κάθε άλλη».

Το να είσαι κοινωνικά ευφυής δεν είναι απλώς ένα μυστικό για να πετύχεις. Είναι ο μοναδικός τρόπος να είσαι ευτυχισμένος και υγιής. «Ο εγκέφαλός μας είναι δομημένος έτσι ώστε οι κοινωνικές σχέσεις να είναι ζωτικές για τη λειτουργία του (φανταστείτε ένα παιδί που μεγαλώνει κλεισμένο σε ένα δωμάτιο, μοιάζει πιο πολύ με αγρίμι παρά με άνθρωπο). Οι άνθρωποι που αγαπάμε περισσότερο είναι μια διαρκώς ανανεούμενη πηγή ενέργειας. Η νευρωνική ανταλλαγή ανάμεσα στο γονέα και το παιδί, στον παππού και το νήπιο, στους εραστές, σε ένα ικανοποιημένο ζευγάρι ή σε καλούς φίλους διεγείρει την έκκριση ουσιών στον εγκέφαλο που μπορούν να μετρηθούν εργαστηριακά. Με τον ίδιο τρόπο τα αρνητικά συναισθήματα έχουν επίσης μετρήσιμη επίδραση: όπως ακριβώς μπορούμε να κολλήσουμε έναν ιό από ένα φορέα, έτσι μπορούμε και να συλλάβουμε ένα συναισθηματικό φόβο. Τα πολύ δυσάρεστα συναισθήματα, όπως η απέχθεια, η περιφρόνηση και ο θυμός, είναι τόσο καταστροφικά όσο το παθητικό κάπνισμα». Το φάρμακο είναι φυσικά τα θετικά συναισθήματα. Αν τελικά ο Γκόλμαν έπρεπε να δώσει μόνο μία συμβουλή αυτή θα ήταν «καλλιέργησε τους κοινωνικούς δεσμούς σου».

Η επένδυση στην κοινωνική νοημοσύνη είναι το μυστικό για τη βελτίωση συνολικά της κοινωνίας. «Ένα κοινωνικά ευφυές σύστημα διαπαιδαγώγησης με προγράμματα εκμάθησης κοινωνικών δεξιοτήτων θα επέτρεπε στα παιδιά να ζήσουν σε έναν καλύτερο κόσμο. Τα οφέλη θα ήταν πολλά, από τις υψηλότερες επιδόσεις στο σχολείο ως την αύξηση της απόδοσης στην εργασία και την καλύτερη υγεία».

Κοινωνική ΝοημοασύνηΔεξιότητες ενός κοινωνικά ευφυούς ανθρώπου

Ενσυναίσθηση: Το συμπάσχειν, η ανάγνωση μη λεκτικών μηνυμάτων.

Εναρμόνιση: Ακρόαση με πλήρη δεκτικότητα, συντονισμός με τον άλλο.

Ενσυναισθητική ακρίβεια: Κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των προθέσεων του άλλου.

Κοινωνική γνώση: Γνώση του πώς λειτουργεί το σύνολο.

Ευχέρειες που πρέπει να καλλιεργεί στις κοινωνικές επαφές του

Συγχρονισμός: Ομαλή αλληλεπίδραση σε μη λεκτικό επίπεδο.

Αυτοπαρουσίαση: Αποτελεσματική παρουσίαση του εαυτού.

Επιρροή: Διαμόρφωση της έκφρασης μιας κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Ενδιαφέρον: Έγνοια για τις ανάγκες των άλλων και ανάλογη δράση.

Αναδημοσίευση άρθρου από το ΒΗΜΑdonna 10/04/16 με τίτλο «Μαθήματα κοινωνικής νοημοσύνης. Μια νέα μορφή ευφυΐας είναι το μυστικό της επιτυχίας, της ευτυχίας, ακόμα και της υγείας». Από τη Μαρίλη Ευφραιμίδη.

Υποβολή Σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s